در سال 1920 دولت بريتانيا توسط وزارت مستعمرات و سازمان اطلاعات آن كشور بر عليه احمدشاه قاجار كودتايى نظامى انجام داد. به دنبال كودتا رضاخان به اقتدار رسانيده شد و متعاقبا در سال 1925 با پايان دادن به سلسله قاجارها خود را شاه ايران اعلان نمود. (از اينرو برخى از سلطنت طلبان ترك ايرانى٫ با اين استدلال كه دولت شاهى قاجار از طرف دول بيگانه ساقط شده است٫ دولت پهلوى و دوام آنرا غاصب حاكميت ايران و غيرقانونى تلقى مىنمايند). با تاسيس دولت پهلوى و با پايان يافتن حكومت تركى در ايران و آغاز دوره جديد حاكميت فارسى در اين كشور٫ ايران كه قبلا مستعمره نيمه رسمى بريتانيا شمرده مىشد٫ تبديل به مستعمره تمام عيار اين دولت استعمارى گرديد. در سال 1930 زبان فارسى به عنوان تنها زبان رسمى ايران اعلام و در سال 1931 حزب كمونيست ايران كه اساسا از تركهاى آذرى تشكيل مىيافت غير قانونى اعلام شد. در سال 1934 دكتر تقى ارانى (با مليت ترك آذرى) به سمت صدر حزب كمونيست ايران آورده شد. در سال 1935 دولت فارس پهلوى آغاز به تغييردادن سيستماتيك اسامى غيرفارسى و تركى جغرافيايى و تاريخى در سراسر ايران نمود. در سال 1937 بخشهايى از مملكت محروسه سابق و ايالت آذربايجان كه هنوز از آن جدا نشده بودند به دو استان شرقى و غربى تجزيه شد. در همين سال اتحاد جماهير سوسياليستى شوروى تركهاى ايرانى مهاجر و ساكن در آن كشور را اخراج و به ايران عودت داد.
در سال 1941 جنوب ايران از طرف بريتانيا و شمال آن از طرف اتحاد جماهير شوروى اشغال گرديد. در همين سال حزب توده ايران به دبير كلى شاهزاده ترك آذرى سليمان ميرزا اسكندرى و پس از استشاره با مقامات اتحاد جماهير شوروى تاسيس شد. (سليمان ميرزا اسكندرى كه پرنسى از خاندان تركى قاجار بود٫ ليدر و عضو حزب دموكرات ايران (تاسيس شده از طرف سياستمدار ترك آذربايجانى ديگر تقى زاده)٫ موسس حزب سوسياليست٫ و نخستين دبيركل حزب توده ايران است. وى كه تا هنگام فوت در سال 1943 همچنان دبير كل حزب توده ايران بود٫ سمبل حركت كمونيستى و از پيشگامان جنبش سنديكايى و حركت ايجاد نظام لاييك در ايران است). در سال 1942 شورش اتحاديه طوائف تركهاى آذرى جنوب ايران قشقايىها٫ همراه با طوائف لر بوير احمدى با هجوم به قرارگاه فرماندهى نظامى در حوالى قلعه پر آغاز شد. درنتيجه حاكميت بيست ساله رضاخان و اجراى سياستهاى وى٫ آذربايجان اهميت اقتصادى ٫ تجارى سابق خويش را از دست داد و فعالترين قشر اقتصادى٫ فرهنگى و سياسى اين خطه٫ موج موج آذربايجان را به قصد مركز و پايتخت ترك نمودند. با مهاجرت اين اقشار آذربايجان كم كم مركزيت خود در امور سياسى و فرهنگى كشور را نيز از دست داد. در مقياس بزرگتر با اجراى سياست هاى آسيميلاسيون يكسانسازى و ترك ستيزانه دولت مركزى٫ همچنين بسط و گسترش دادن آگاهانه تمايلات و آموزش هاى مذهبى- دينى افراطى در آذربايجان از سوى دولت٫ تركهاى ايران و بويژه آذربايجان به لحاظ فرهنگى-اجتماعى نيز نخست دچار ايستايى و ركود و سپس با سرعت بسيار به پسرف آغاز نمودند.
اجرائات تبعيض آميز و به عمد دولت بر عليه آذربايجان و تركهاى ايران٫ در طول زمان به آفرينش حس ناخشنودى بسيار عميقى نسبت به دولت استعمارنشانده پهلوى در ميان توده ترك ايران و مخصوصا آذربايجان دامن زد. توام شدن اين نارضايتى همگانى و فزاينده و تمايلات روزافزون استقلال طلبى و مختاريت در ميان تركهاى آذربايجان٫ با گرايشات بسيار گسترده كمونيستى در تمام سطح آذربايجان٫ در دهات و شهرها٫ كه از ديرباز وجود داشت و با حمايت دولت اتحاد جماهير شوروى منجر به آفريده شدن حكومت ملى آذربايجان به سال 1945 گرديد. در سال 1944 سيد جعفر پيشه ورى به همراهى م. ا. شبسترى فرقه دمكرات آذربايجان- دوم را تاسيس (فرقه دمكرات آذربايجان- اول توسط شيخ محمد خيابانى به سالهاى جنگ جهانى اول تاسيس شده بود) و مانيفست 12 شهريور را منتشر نمود. در سال 1945 نيروهاى مسلح ترك ساختمانهاى دولت مركزى در شهر تبريز را اشغال نمودند. همزمان رئيس جمهور آذربايجان شوروى٫ باقيروف بر لزوم گذر ايران به سسيتم فدرالى تاكيد نمود. در 12 آراليق مجلس ملى آذربايجان٫ كه پيشتر از طريق رفراندوم همگانى در آذربايجان تاسيس شده بود٫ به رياست م. ا. شبسترى در تبريز گشايش يافت و در نخسيتن نشست خود٫ سيد جعفر پيشه ورى را به رياست حكومت ملى آذربايجان برگزيد. همچنين مجلس ملى آذربايجان٫ به انتخاب اعضاء حكومت ملى آذربايجان پرداخته٫ اين حكومت نيز به نوبه خود و به پشتيبانى اتحاد شوروى مختاريت آذربايجان را اعلام نمود. سيد جعفر پيشه ورى براى بار نخست در تاريخ ايران به صراحت و روشنى تمام اعلام نمود كه آذربايجان داراى تاريخ و بافت فرهنگى ويژه خود بوده و زبان تركى براى خلق آذربايجان داراى اهميتى حياتى است. وى تاكيد نمود كه براى نهادينه شدن و حاكميت دمكراسى در ايران اعطاى خودمختارى به آذربايجان پيش شرطى ضرورى است.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر